Gelecek raporları çoğu zaman yanlış soruyla okunur: Hangisi gerçekleşecek? CSIRO’nun Ag2050 çalışması dört farklı Avustralya tarım geleceği kuruyor. Bunlar kehanet değil. Teknolojik yoğunlaşma, peyzaj koruyuculuğu, kademeli iklim uyumu ve sistem gerilemesi; bugünkü kararların farklı koşullarda nasıl sonuç verebileceğini tartışmak için kullanılan mercekler. Senaryonun gücü doğru geleceği seçmesinde değil, zayıf varsayımı ortaya çıkarmasındadır.
Tek gelecek yatırım dosyasını rahatlatır, gerçeği değil
Bir proje yalnız enerji ucuz, su erişilebilir ve pazar güçlü kalırsa çalışıyorsa fizibilite değil koşullu iyimserlik sunar. En azından kaynak bolluğu, kaynak kısıtı ve düzenleyici değişim senaryoları birlikte görülmeli.
Senaryolar olasılık yüzdesi vermek zorunda değildir. Ama hangi göstergenin karar değiştireceğini açıkça göstermelidir: su tahsisi, enerji maliyeti, bakım süresi, ürün fiyatı veya veri kuralı.
Sürdürülebilirlik iddiası da stres testine girer
Peyzaj ve karbon faydası ölçüm yöntemi değiştiğinde ayakta kalıyor mu? Teknolojik verim artışı toplam enerji ve malzeme hesabında korunuyor mu? Güvenilir raporlama bu soruların cevabıdır.
Karşı görüş, senaryo sayısı arttıkça kararın felç olacağıdır. Bu nedenle sınırsız ihtimal değil, birbirinden anlamlı biçimde ayrılan üç veya dört yol yeterlidir. Her yol için öncü gösterge ve geri dönüş kararı yazılmalıdır.
Türkiye’de nasıl kullanırım?
Bir sera yatırımı için su kısıtı, yüksek enerji, düşük satış fiyatı ve hızlı büyüme senaryoları kurarım. Her senaryoda nakit akışı, kapasite, bakım ve sözleşme yükümlülüğünü yeniden hesaplarım.
Sonra tek bir nihai karar yerine aşamalı taahhüt belirlerim. Pilot, ilk ticari küme ve ölçekleme ayrı kapılardan geçer. Senaryo geleceği bilmez; bugünkü kararın hangi geleceğe gereğinden fazla bağımlı olduğunu gösterir.
Temel görüş
Tek iyimser varsayıma dayanan tarım yatırımı, su, enerji, pazar veya düzenleme değiştiğinde geri dönüş yolu olmayan bir risk yaratabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye’de sera ve agritech fizibilitelerinde üç-dört ayrışmış senaryo, öncü göstergeler ve aşamalı yatırım kapıları belirsizliği yönetilebilir hale getirebilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
