Küresel çalışmadaki yılda 14 Tg tahmini ilk bakışta dev bir ücretsiz gübre kaynağı gibi okunabilir. İşletme ekonomisinde bu yorum eksiktir. Suyla gelen azot, doğru ölçülüp satın alınan gübreyi gerçekten ikame ederse değer yaratır. Aynı akış kök bölgesini aşar, ürün kalitesini bozar veya arıtma gerektirirse maliyet üretir. Benim tezim, sulama suyu azotunun gelir değil, koşullu bir girdi kredisi olduğudur.
Tasarruf ikame edilen kilogramla ölçülür
Ekonomik fayda, sudaki teorik azotun piyasa fiyatıyla çarpılması değildir. Reçeteden fiilen çıkarılan gübre miktarı, verim ve kalite korunarak ölçülmelidir. Laboratuvar, danışmanlık ve ek izleme giderleri aynı hesaba yazılmalıdır.
Su kalitesi mevsimde değişiyorsa sabit kredi, bazı haftalarda fazla bazı haftalarda eksik besleme yaratır. Bu oynaklığın üretim riski de maliyet hesabının parçasıdır.
Kirlilik varlık değildir
Nitratlı suyu pompalamak mevcut yükü bitkiye yönlendirebilir; fakat kaynağın kirlenmesini ekonomik kazanç gibi görmek yanlış teşvik yaratır. Kuyu derinleştirme, karışım, arıtma veya drenaj yönetimi gerektiğinde gizli azotun bedeli büyür.
Karşı görüş, üreticinin zaten aldığı suyu kullanırken azotu bedava sayabileceğidir. Kısa dönemde marjinal maliyet düşük olabilir; uzun dönemde kalite, mevzuat ve toprak-su riski devam eder.
Yatırım kararı senaryo ister
Bir sensör ya da dozaj sistemi için geri ödeme hesabı düşük, orta ve yüksek nitrat senaryosunda yapılmalı. Kazanç yalnız gübre tasarrufu değil, daha istikrarlı kalite ve daha az drenaj yüküyle doğrulanmalıdır.
Ölçülmeyen azot bedava değildir; yalnız muhasebenin dışında kalmıştır. Onu görünür kılmak, tasarruf ile riski aynı tabloda karşılaştırmayı sağlar.
Temel görüş
Gizli azotu yalnız tasarruf olarak görmek ölçüm, kalite kaybı ve çevresel yük maliyetlerini karar dışında bırakabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'deki sulama işletmeleri su azotu kredisini ancak gübre ikamesi ve ürün sonucu doğrulandığında ekonomik fayda olarak yazmalı; kalite ve drenaj maliyetini ayrıca izlemelidir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
