Nature Sustainability dergisinde 7 Eylül 2026'da yayımlanan bir araştırma, sulama suyunun tarım alanlarına taşıdığı azotu küresel ölçekte hesapladı. Araştırmacılar 1.300'den fazla saha gözlemini makine öğrenmesiyle coğrafi olarak genişletti ve 2010-2019 dönemi için sulama suyundan gelen toplam azot girdisini yılda 14 teragram olarak tahmin etti. Bu miktar, çalışmanın karşılaştırmasına göre tarım alanlarında kullanılan sentetik azotlu gübrenin yaklaşık yüzde 13'üne eşdeğer. Sonuç, sulama suyunun yalnız taşıyıcı değil, bazı bölgelerde besin bütçesinin önemli bir girdisi olabileceğini gösteriyor; ancak küresel tahmin tek bir tarla için uygulanabilir gübre azaltım dozu vermiyor.
1.300'den fazla gözlem küresel haritaya dönüştürüldü
Çalışmada sulama suyuyla gelen azotun medyan değeri hektar başına yılda 19 kilogram olarak hesaplandı. Gözlemlerin yüzde 10'unda değer hektar başına yılda 100 kilogramı aştı. Bu geniş dağılım, ortalama veya küresel haritanın yerel karar için yeterli olmadığını ortaya koyuyor. Su kaynağı, sulama hacmi, mevsim ve nitrat derişimi değiştikçe tarlaya taşınan azot miktarı da büyük ölçüde değişebiliyor.
Araştırma veri setinde sulama miktarının medyanı yılda 607 milimetre, sulama suyundaki nitratın medyanı ise litre başına 17 miligramdı. Araştırmacılar gözlemler, çevresel değişkenler ve makine öğrenmesiyle mekânsal tahminler üretti. Bu yaklaşım veri boşluklarını görünür kılıyor fakat ölçüm bulunmayan bir parseldeki gerçek su kalitesinin yerini almıyor; model çıktısı saha örneklemesiyle doğrulanmalı.
Sulama suyu bazı bölgelerde toplam azotun büyük bölümünü sağlıyor
Çalışmaya göre sulama suyunun toplam azot girdisindeki medyan payı yüzde 14, çeyrekler arası aralığı ise yüzde 5 ile yüzde 33 arasında. Japonya'daki gözlemlerin yaklaşık yüzde 60'ında sulama suyuyla gelen azot hektar başına yılda 100 kilogramın üzerindeydi. Güney Kore, Endonezya ve Bangladeş'teki bazı sistemlerde sulama suyu toplam azot girdisinin yüzde 64'üne kadar çıktı. Bunlar ülke içindeki her üretim alanını temsil eden sabit oranlar değil; çalışmanın veri ve model kapsamındaki mekânsal örüntüleridir.
Yüksek nitratlı suyla birlikte standart gübre reçetesinin değiştirilmeden uygulanması, bitkinin ihtiyacının üzerinde toplam azot girdisine yol açabilir. Buna karşılık sudaki toplam azotun tamamını doğrudan bitki tarafından alınabilir gübre eşdeğeri saymak da doğru değildir. Kimyasal form, sulama zamanı, kök bölgesi, toprak dönüşümleri, drenaj ve ürünün gelişme dönemi gerçek yararlanmayı belirler.
Gübre reçetesi su analizinden ayrı kurulamaz
Araştırmanın işletme düzeyindeki temel mesajı, sulama suyu analizinin besleme planına girdi olmasıdır. Su örneğinde nitrat ve diğer azot formları, debiyle veya uygulanan su hacmiyle birlikte değerlendirildiğinde hektara gelen yaklaşık azot yükü hesaplanabilir. Ölçüm tek tarihle sınırlandırılmamalı; kuyu seviyesi, yüzey suyu karışımı ve mevsimsel akış su kimyasını değiştirebilir.
Özellikle fertigasyon ve kapalı sera sistemlerinde ham su azotu, hazırlanan stok çözeltiden önce reçeteye yazılmalı. Açık tarlada ise suyla gelen azotun bir bölümü yağış, buharlaşma, derine sızma veya denitrifikasyon nedeniyle ürüne ulaşmayabilir. Bu nedenle laboratuvar sonucu, yerel agronomik deneme ve sezon içi bitki-toprak ölçümüyle birlikte kullanılmalı.
Editoryal değerlendirme: azot kredisi ölçümle verilmeli
Agro Gelecek'in değerlendirmesine göre çalışma, sulama suyunu besin bütçesinin dışında bırakan reçeteler için güçlü bir uyarı sağlıyor. Ancak 14 Tg'lik küresel toplam, Türkiye'de belirli bir havza veya ürün için azaltılacak gübre miktarı değildir. Uygulanabilir karar; kaynak ve sezon bazlı su analizi, gerçek sulama hacmi, ürün ihtiyacı, toprak mineral azotu ve drenaj kaydıyla kurulabilir.
Sulama suyundaki nitrat çoğu zaman geçmiş ve güncel tarımsal kayıplarla başka kaynaklardan gelen kirliliğin sonucudur. Bu azotu üretimde hesaba katmak ekonomik ve çevresel kaybı azaltabilir; fakat kirlenmiş suyu kalıcı gübre kaynağı gibi normalleştirmemeli. Havza düzeyinde amaç hem tarlaya giren gizli azotu doğru saymak hem de su kaynağındaki nitrat yükünü azaltmaktır.
Neden önemli?
Sulama suyundaki azot görünmez bırakıldığında toplam besin girdisi eksik hesaplanabilir; bu da gereksiz gübre maliyeti ile nitrat yıkanması ve emisyon riskini artırabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'de kuyu ve yüzey suyuyla sulanan alanlarda kaynak ve sezon bazlı nitrat ölçümü, gerçek sulama hacmiyle birleştirilerek ürün reçetesine kontrollü bir azot kredisi olarak eklenebilir. Küresel çalışma Türkiye için doğrudan doz tavsiyesi değildir.
Birincil kaynaklar
Olgusal bilgiler aşağıdaki resmî veya doğrudan kurumsal kaynaklarla kontrol edildi.
