Yeni tazminat oranlarını gördüğümüzde ilk refleks kaybın ne kadarının karşılanacağını hesaplamak oluyor. Oysa işletmenin ekonomik riski hayvanın takdir edilen kıymetiyle sınırlı değil. Karantina bölmesi, ek test, işçilik, hareket kısıtı, süt veya besi planındaki aksama ve yeniden sürü kurma süresi nakit akışını ayrı kanallardan etkiliyor. Tazminat sosyal ve ekonomik koruma aracıdır; eksiksiz işletme sigortası değildir.
Takdir edilen kıymet, toplam zarar değildir
Yönetmelik belirli tüberküloz ve bruselloz vakalarında takdir edilen kıymetin onda dokuzunu, bazı karkas durumlarında dörtte üçünü esas alıyor. Ancak destek hesaplanırken işletmenin kayıp süt akışı, boş kalan kapasite, yeni hayvanın adaptasyonu veya finansman faizi otomatik olarak aynı tabana girmez. Bu fark işletmenin öz kaynağı ve sigorta planıyla yönetilmelidir.
Karşı görüş, bütün dolaylı zararları tazminata eklemenin kamu maliyetini öngörülemez yapacağıdır. Katılıyorum. Çözüm, tazminatı sınırsız büyütmek değil; işletmenin hangi riskleri kamu, sigorta ve kendi rezerviyle karşılayacağını önceden görmesidir.
Biyogüvenliğin ekonomik karşılığı
Karantina bölmesi çoğu gün boş kaldığı için verimsiz alan gibi görülebilir. Fakat ari olmayan sürüden gelen hayvanın aylar sürebilen test döneminde izolasyonu zorunlu olduğunda bu kapasite üretim sürekliliğinin parçasına dönüşür. Ayrı ekipman, iş akışı, numune ve hareket kaydı da aynı bütçede değerlendirilmelidir.
Ben hayvancılık fizibilitesinde üç ayrı rezerv görmek isterim: acil test ve veterinerlik gideri, en az bir üretim döngüsü nakit tamponu ve yeniden sürü kurma maliyeti. Yeni mevzuat rakamı işletme planına güncellenmeli; fakat tazminatın bütün zararı sileceği varsayılmamalı. Sağlam finansman, hastalığı yok saymak değil, şok gerçekleştiğinde işletmenin karar verebilmesini sağlamaktır.
Temel görüş
Tazminat yalnız mevzuatta tanımlı değeri karşılar; üretim kesintisi, karantina ve yeniden yapılanma maliyeti için ayrı nakit planı gerekir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye’de hayvancılık işletmeleri yeni oranları fizibiliteye eklerken karantina, test ve üretim kesintisi için bağımsız risk rezervi oluşturabilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
