FAO'nun 4.091 hektar erişilebilir alanın yalnız 448 hektarını hem erişilebilir hem hasarsız olarak bildirmesi, bütçelemede hektar başına tek maliyet yaklaşımını yetersiz bırakıyor. Benim tezim, toparlanma finansmanının alan büyüklüğünden önce darboğaz sırasını; yani erişim, rehabilitasyon, girdi, işletme sermayesi ve pazara çıkış koşullarını fiyatlaması gerektiğidir.
Alan sınıfları ayrı maliyet havuzudur
Hasarsız ve erişilebilir parselde girdi finansmanı öne çıkabilirken, erişilebilir ama hasarlı parselde altyapı ve toprak rehabilitasyonu gerekir. Erişilemeyen alan için harcama taahhüdü, takvim ve güvenlik belirsizliği taşır.
Tek hektar fiyatı bu farklılıkları gizler ve teslimat sayısını üretim sonucu gibi gösterir.
Nakit akışı darboğaza göre serbest bırakılmalı
Fonun tamamını baştan harcamak yerine erişim doğrulaması, teknik keşif, onarım kabulü ve ilk üretim döngüsü gibi kapılara bölmek kayıp riskini sınırlar. Her dilim, bir sonraki aşamanın gerçek ihtiyacını güncelleyebilmelidir.
Karşı görüş, kademeli onayın acil durumda yavaşlatıcı olduğudur. Basit ve önceden tanımlı kanıt listesi hız ile hesap verebilirliği uzlaştırabilir.
Girdi teslimi işletme sermayesi değildir
Tohum ve gübrenin sahaya ulaşması gerekir ama işçilik, yakıt, bakım, su, ambalaj ve nakliye için nakit yoksa döngü tamamlanmaz. Bu nedenle ayni yardım ile işletme sermayesi farklı fakat bağlantılı kalemlerdir.
Fiyat dalgalanması ve kalite sorunu için ikame ürünü, tedarik süresi ve üst maliyet sınırı yazılmalıdır.
Başarı göstergesi pazarlanabilir çıktıya bağlanmalı
Onarılan hektar ve dağıtılan ekipman faaliyet göstergesidir. Ekim yapılan alan, sağ kalan bitki, pazarlanabilir ürün ve üretici geliri ise ayrı sonuç katmanlarıdır.
Kesin getiri vaadi yerine senaryo, kayıp oranı ve açık risk raporlanmalıdır. Böyle bir bütçe daha az iddialı görünür; fakat karar verene gerçek sermaye ihtiyacını ve hangi aşamada durulacağını gösterir.
Temel görüş
Tek hektar maliyeti, erişim ve rehabilitasyon farkını saklayarak finansman açığını veya atıl harcamayı büyütebilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye merkezli yardım ve tedarik programları fonları erişim, teknik kabul, girdi, işletme sermayesi ve pazarlanabilir çıktı kapılarına bölebilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
