Tampon şerit tartışmasında maliyet çoğu zaman tek satırdır: ekimden çıkan alan. Bu gerçek ama eksik bir hesaptır. Akarsuya taşınan toprağın besin değeri, kanal temizliği, su arıtma, yaptırım riski ve aşağı havzada oluşan zarar bilanço dışında bırakılırsa üretim alanı olduğundan pahalı, koruma alanı olduğundan ucuz görünür.
Metrekare değil marj kaybı hesaplanmalı
Şeridin kapladığı alan brüt ürün değeriyle değil o alanın değişken maliyet sonrası katkı marjıyla karşılaştırılmalıdır. Verimsiz, suya doygun veya sık taşan kıyı kesiminde kayıp, tarla ortalamasından düşük olabilir. Buna karşılık dar ve yüksek verimli parselde fırsat maliyeti büyür.
Uydu-CNN yaklaşımı saha denetiminin yerini tutmasa da bakım ve kontrol bütçesini riskli kesimlere yöneltebilir. Ekonomik değer, yalnız kurulumda değil izleme maliyetindeki değişimde de aranmalıdır.
Önlenen zarar belirsizlik aralığıyla yazılmalı
Erozyonun, besin kaybının ve taşkın zararının her yıl aynı olmayacağı açıktır. Bu yüzden tek geri ödeme süresi yerine kuru yıl, normal yıl ve aşırı yağış senaryosu kurulmalıdır. Kamu desteği veya havza ödemesi varsa sözleşme süresi ve bakım yükümlülüğü ayrıca gösterilmelidir.
Karşı görüş, ölçülmesi zor çevresel faydanın finansal tabloya konmaması gerektiğidir. Belirsizlik, sıfır değer demek değildir. Aralık vermek ve varsayımı açıkça yazmak, görünmez maliyeti yok saymaktan daha dürüsttür.
Yatırım sahaya göre değişmeli
Her metre aynı genişlikte olmak zorunda değildir. Akış yolları, eğim, toprak ve drenaj çıkışları haritalandığında değişken genişlikli tasarım daha iyi maliyet-fayda sağlayabilir.
Tampon şerit yatırımının dili fedakârlık değil risk yönetimi olmalıdır. Doğru soru kaç dekarı kaybettik değil, hangi maliyetleri hangi güven düzeyinde azalttık sorusudur.
Temel görüş
Koruma yatırımlarında yalnız ekimden çıkan alanın görülmesi, işletmenin erozyon ve su kaynaklı uzun vadeli yükümlülüklerini karar dışında bırakır.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'deki havza programları ve işletmeler değişken genişlikli tampon şeritleri katkı marjı, bakım, önlenen zarar ve doğrulanabilir saha göstergeleriyle değerlendirebilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
