Finlandiya çalışması su açığını 2100'e kadar iki iklim yolunda modelliyor. Yatırımcı için asıl mesaj 220 milimetre ya da 153 milimetre değildir; aynı varlığın farklı geleceklerde farklı kapasite ve nakit akışı üretmesidir. Tek ortalama yıl üzerinden pompa, depo ve boru seçmek belirsizliği hesaptan siler.
Kapasite kötü yıl ve atıl yıl arasında dengelenir
Yüksek kapasite kurak haftada kaybı azaltabilir, normal yılda ise sermaye ve bakım yükü taşır. Düşük kapasite daha ucuzdur fakat kritik dönemde ürün değerini koruyamayabilir. Karar, en yüksek açığı karşılamaktan çok kayıp eğrisi ile kapasite maliyetini eşleştirmelidir.
En az normal, kurak ve ardışık iki kurak yıl senaryosu kurulmalı. Ürün fiyatı, enerji, su tahsisi ve faiz de aynı tabloda değişmelidir. Model sonucu gerçekleşmiş gelir değildir; yalnız nakit akışı stres testinin iklim girdisidir.
Aşamalı sermaye belirsizlik altında değerlidir
Ana hat ve enerji altyapısı genişlemeye izin verecek biçimde kurulup pompa, depo veya parsel ekipmanı aşamalı eklenebilir. Böylece ilk yatırım küçülür, gerçek kullanım verisi sonraki kararı besler. Modülerlik her zaman ucuz değildir; bağlantı ve yedek kapasite maliyeti baştan hesaplanmalıdır.
Karşı görüş, tek seferde büyük yatırımın birim maliyeti düşürdüğüdür. Doğru olabilir, fakat kapasite kullanılmıyorsa düşük birim maliyet toplam finansman yükünü kurtarmaz. Ölçek indirimi ile talep belirsizliği aynı modelde karşılaştırılmalıdır.
Gelir tarafı sözleşmeyle doğrulanmalı
Sulama verimi koruyabilir, ancak korunacak ürünün fiyatı ve satış koşulu belirsizse yatırım getirisi kesinleşmez. Alıcı kalite primi, teslimat takvimi ve reddetme koşulu sözleşmede yoksa iyimser senaryoda ayrı işaretlenmelidir.
Türkiye'de havza kısıtı ve enerji bağlantısı teknik tasarımdan önce doğrulanmalıdır. Su kaynağı izinli değilse veya kritik saatte enerji yoksa modeldeki kapasite kâğıt üzerinde kalır. İyi fizibilite geleceği bildiğini iddia etmez; hangi koşulda yatırımın dayanacağını gösterir.
Temel görüş
Uzun ömürlü sulama varlıkları, iklim ve fiyat belirsizliği tek ortalamaya indirgenirse yanlış boyutlandırılabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'de fizibiliteler havza tahsisi, enerji kapasitesi, üç iklim yılı, ürün fiyatı ve aşamalı genişlemeyi birlikte stres testine sokmalıdır.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
