PDMC aynı arazi için yeniden desteği yedi yıllık aralığa bağlıyor. Bu süre yatırım hesabı için iyi bir uyarı: satın alma günündeki çiftçi katkısı, sistemin yedi yılda kasadan çıkaracağı para değildir. Hibe ilk faturayı azaltır; filtre temizliği, pompa elektriği, asit uygulaması, kırılan bağlantı, sezonluk işçilik ve zaman kaybı işletmenin üzerinde kalır.
Bütçe üç parçaya ayrılır
İlk yatırım; proje, pompa, filtre, ana hat ve lateralleri içerir. Yıllık işletme bütçesi enerji, su analizi, temizlik kimyasalı, işçilik ve küçük parçaları; yenileme bütçesi ise lateral, vana, membran veya motor gibi ömrü dolan bileşenleri kapsar.
Sadece hibe sonrası ilk bedeli karşılaştıran teklif, ucuz görünen ama enerji ve bakımda pahalı sistemi seçebilir. Net bugünkü maliyet hesabı en az yedi yıllık gerçekçi senaryo istemelidir.
Tasarruf gelire eşit değildir
Daha az su ve enerji kullanımı maliyet avantajı yaratabilir; fakat verim, kalite veya ekim alanı değişirse sonuç farklılaşır. Su tasarrufunun havzada başka kullanıma açılması işletmenin doğrudan geliri sayılmaz.
Karşı görüş, küçük çiftçi için ayrıntılı finansal modelin ağır olduğudur. Basit üç senaryo yeterlidir: normal sezon, yüksek enerji fiyatı ve ciddi tıkanma/yenileme yılı. Karmaşık modelden çok eksiksiz kalem gerekir.
Hibe sözleşmesi bakım davranışını da gözetmeli
Kurulum sonrası eğitim, yedek parça erişimi ve servis süresi destek tasarımına eklenmezse ekipman birkaç yıl içinde düşük performanslı varlığa dönüşebilir. Satıcı garantisiyle sahadaki müdahale süresi ayrı yazılmalıdır.
Yatırım kararı hibeyi fırsat kabul edebilir, fakat fizibiliteyi hibeye yaslayamaz. Sistem destek sona erdiğinde de bakımını ve enerji giderini karşılayabiliyorsa ekonomik olarak dayanıklıdır.
Temel görüş
Kamu desteği yanlış maliyet algısı yaratırsa çalışan sistem yerine kısa ömürlü ekipman stoku üretilebilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'deki üreticiler ve kredi verenler sulama yatırımını hibe sonrası alım bedeliyle değil, en az yedi yıllık enerji-bakım-yenileme nakit akışıyla değerlendirmelidir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
