Yeni destek tutarları işletmenin nakit akışını rahatlatabilir, fakat sera projesinin teknik kusurunu düzeltemez. Benim için ilk soru destek yüzdesi değil, yapının o ürün ve konum için yıl boyunca hangi iklimi hangi enerjiyle sağlayacağıdır. Dekar başına görünen kaynak, hatalı yönlendirilmiş havalandırmayı, yetersiz suyu veya bakım ekibi bulunmayan otomasyonu kârlı hale getirmez.
Destek gelir değil, senaryo girdisidir
Fizibilitede destekli ve desteksiz iki nakit akışı kurulmalı. Ödeme tarihi, uygunluk ve öz kaynak ihtiyacı ayrı yazılmalı; henüz hak edilmemiş tutar ilk gün kasadaki para sayılmamalıdır.
Üretim katsayısı ile yatırım hibesi aynı araç değildir. Kalemlerin kapsamı karıştırılırsa finansman açığı görünmez kalır.
Teknik kabul bütçeden önce gelir
Taşıyıcı sistem, kar ve rüzgâr yükü, havalandırma oranı, ısıtma kapasitesi, su analizi, drenaj ve elektrik yedeği sahaya göre hesaplanmalı. Hidroponik sistemde depo, dozaj, filtrasyon ve dezenfeksiyonun birlikte çalışması küçük ölçekte denenmelidir.
Karşı görüş, desteğin ilk yatırım riskini zaten azalttığıdır. Evet, sermaye yükünü düşürebilir; fakat yanlış seçilmiş sistemin işletme ve ürün kaybını kamu kaynağı da ortadan kaldırmaz.
Bakım ve pazar testi son kapıdır
Yedek parça süresi, sensör kalibrasyonu, servis sözleşmesi ve operatör eğitimi maliyete yazılmalı. Ardından pazarlanabilir verim, kalite sınıfı, soğuk zincir ve alıcı koşulları stres senaryosunda sınanmalı.
Destek iyi bir projenin sermaye yapısını güçlendirebilir. Teknik, işletme ve pazar varsayımları doğrulanmamış projede ise yalnız hatanın ölçeğini büyütür.
Temel görüş
Destek tutarını fizibilite sonucu sanmak, yatırımcının teknik ve işletme risklerini eksik fiyatlamasına yol açabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'deki sera yatırımcıları destekleri ayrı nakit akışı kalemi olarak tutup yapı, iklim, su, enerji, bakım ve satış kabullerini bağımsız doğrulamalıdır.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
