Dekar başına destek katsayısının 310 liradan 367 liraya çıkması ölçülebilir bir nominal artıştır. Fakat bir işletmenin refahını bu iki sayının farkından okuyamayız. Çiftçinin marjı destek, ürün geliri ve yan gelirlerin toplamından tohum, gübre, enerji, işçilik, kira, finansman ve risk maliyetleri çıkarıldığında görünür. Benim tezim, destek haberinin ancak bu tam bütçede anlam kazandığıdır.
Oran doğru olabilir, yorum yine yanlış olabilir
Bakanlığın 2025 katsayısına göre verdiği yüzde 50,4 artış matematiksel karşılaştırmadır. Aynı dönemdeki girdi sepeti, ürün fiyatı ve verim değişimi eklenmeden reel satın alma gücünü göstermez.
Ürünlere göre temel ve planlı destek toplamları farklıdır. Dekar sayısını tek katsayıyla çarpmak her işletmenin hak edişini hesaplamaz.
Ödeme zamanı finansman maliyetidir
Bir destek üretim harcamasından aylar sonra tahsil ediliyorsa çiftçi ara dönemi kredi, bayi vadesi veya öz kaynakla taşır. Faiz ve vade farkı desteğin ekonomik değerini azaltabilir.
Karşı görüş, desteğin tutarı ne olursa olsun gelir olduğu için artışın doğrudan olumlu sayılmasıdır. Olumludur; ancak ekim kararını değiştirecek büyüklüğü ancak zamanlanmış nakit akışı gösterir.
Etki ürün bazında ölçülmeli
Buğday, yağlı tohum, baklagil ve hayvancılık için başlangıç marjı, destekli marj ve başa baş verim ayrı kurulmalı. Bölge, sulama, kira ve işletme ölçeği sonuçları değiştirecektir.
Kamu değerlendirmesi de toplam ödeme kadar üretimin devamlılığı, borçlanma, girdi kullanımı ve pazarlanabilir verim göstergelerini izlemeli. Nominal artış başlangıçtır; reel marj sonuçtur.
Temel görüş
Nominal tutarı net kazanç gibi okumak hem üreticinin ekim kararını hem programın başarı değerlendirmesini yanıltabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'de destek etkisi ürün ve bölge bazlı standart brüt marj tabloları, ödeme zamanı ve gerçekleşen maliyet serileriyle birlikte izlenebilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
