Kiraz meyvesinde azot, fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnezyumun artması, mikorizanın kök–toprak arayüzünde güçlü bir iş yaptığını düşündürüyor. Ancak sürdürülebilirlik açısından soru ‘bitki daha çok aldı mı?’ ile bitmez. Aynı gübre uygulandıysa sistemin toplam girdisi değişmemiş olabilir. Topraktan, sudan ve enerjiden ne kadar tasarruf edildiği ölçülmeden çevresel kazanç ilan edilemez.
Besin bütçesi giriş ve çıkışı birlikte ister
Parsel hesabında uygulanan gübre, sulama suyuyla gelen besin, yaprak ve meyvede taşınan miktar, budama artığı, toprakta kalan stok ve olası kayıp yolları aynı birimde izlenmelidir. Meyvedeki yüzde artış, hektar başına toplam besin kaldırımıyla aynı gösterge değildir.
Özellikle kireçli toprakta fosforun bağlanması önemli bir sorundur. Mikoriza fosfor erişimini iyileştirebilir; fakat bu, mevcut yüksek toprak stokunun ne hızla kullanılacağını ve yeni fosfor girişinin ne kadar azaltılabileceğini çok yıllı deneme olmadan söylemez.
Biyolojik ürünün de yaşam döngüsü vardır
İnokulum üretimi, taşıma, soğuk veya kuru depolama, uygulama suyu ve saha geçişi çevresel maliyet taşır. Bu maliyet çoğu zaman mineral gübreye göre küçük olabilir; yine de ölçülmeden sıfır kabul edilemez.
Karşı görüş, biyolojik girdinin kimyasal girdiden doğal olarak daha sürdürülebilir olduğudur. Köken tek başına sonuç değildir. Etkisiz ürünün üretilmesi ve uygulanması da kaynaktır; sürdürülebilirlik etkinlik ve ikame üzerinden değerlendirilmelidir.
Çevresel kabul azaltılmış girdi koluyla yapılmalı
Deneyin sonraki aşaması aynı verim ve kaliteyi daha düşük besin girdisiyle koruyup korumadığını sınamalıdır. Nitrat yıkanması, toprak fosforu, sulama hacmi ve kök kolonizasyonu en az iki sezon izlenmelidir.
Mikoriza çevresel dönüşümün parçası olabilir. Onu güçlü yapan ‘biyolojik’ etiketi değil, aynı ürün için daha az kayıp ve daha dengeli toprak besin bütçesini gösterebilmesidir.
Temel görüş
Çevresel iddianın yalnız meyve bileşimine dayanması, girdi ve kayıp yollarını görünmez bırakır; gerçek etki aynı üretim sonucu başına kaynak kullanımında aranmalıdır.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye’de kireçli bahçe topraklarında mikoriza denemeleri gübre azaltımı, toprak fosfor stoku, nitrat kaybı, sulama ve çok yıllı verimi aynı protokolde izlemelidir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
