Yakıt ve gübre şoku geldiğinde ilk darboğaz kârlılık değil nakittir. Üretici ekim, yemleme veya hasat döngüsünü finanse edemezse uzun vadeli verimlilik planının değeri kalmaz. Bu yüzden kriz desteği gereklidir; fakat yardımın tasarımı eski maliyet yapısını dondurabilir.
Hibe ile kredi aynı araç değildir
Hibe özkaynak erimesini sınırlar; kredi zamanı öne çeker ama borç servis yükü yaratır. İşletmenin şok sonrası marjı kredi taksidini taşımıyorsa ucuz faiz sorunu ertelemiş olur.
Destek hesabı araziye dayanıyorsa ürün ve enerji yoğunluğu farkı ayrıca izlenmelidir. Aynı hektar aynı nakit açığı değildir.
İkinci pencere verimlilik yatırımı olmalı
Acil likidite hızlı ve basit olmalı; güneşle pompaj, debi ölçümü, hassas gübreleme veya toplu satın alma gibi dönüşüm yatırımı ayrı kriterle değerlendirilmelidir.
Karşı görüş, kriz anında koşul koymanın ödemeyi geciktireceğidir. Çözüm acil ödemeyi koşulsuzlaştırmak değil, iki pencereyi birbirinden ayırmaktır.
Başarı ödeme tutarı değildir
Program sonunda kapanan işletme sayısı, borç servisi, girdi yoğunluğu ve bir sonraki şoka duyarlılık izlenmelidir.
Sermaye desteği işletmeyi bugüne taşır; verimlilik yatırımı yarına taşır.
Temel görüş
Yanlış tasarlanmış yardım kısa vadeli rahatlama sağlarken yüksek girdi yoğunluğunu ve borç kırılganlığını kalıcılaştırabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'de kriz destekleri acil işletme sermayesi ile ölçülebilir verimlilik yatırımını iki ayrı finansman penceresinde yönetmelidir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
