İklim hizmetlerinde bütçenin büyük kısmı veri, model ve platforma ayrıldığında sistem teknik olarak güçlü görünebilir. Fakat çiftçinin tavsiyeyi anlaması, güvenmesi ve uygulayacak finansmana ulaşması ayrı bir maliyet zinciridir. CGIAR Asya Mega-Deltaları programındaki 350 bin kişiye erişim hedefi, bana şu temel soruyu düşündürüyor: erişimin bedelini ve uygulamanın finansmanını kim üstlenecek?
Erişim sayısı ekonomik etki değildir
Gönderilen mesaj, indirilen uygulama veya düzenlenen eğitim faaliyet göstergesidir; gelir artışı değildir. Sağlıklı bir yatırım değerlendirmesi, hizmeti alan üreticinin hangi kararı değiştirdiğini, uygulama maliyetini, kayıp riskini ve net gelir sonucunu izlemelidir. Bunu yapmadığımızda büyük erişim rakamı, sermaye verimliliğini gizleyebilir.
Karşı görüş, uzun vadeli etkiyi ölçmenin pahalı olduğudur. Doğru. Bu nedenle örnekleme yapılabilir: bütün kullanıcıların mesaj kaydı tutulurken temsili bir grupta uygulama, maliyet, verim ve gelir takip edilir. Böylece ölçüm maliyeti kontrol edilirken yalnız öz-beyana dayalı başarı anlatısından kaçınılır.
Kamu finansmanı ne zaman çekilmeli?
İlk aşamada ortak iklim verisi ve küçük üreticiye erişim kamu yararı taşır. Ancak servis sürekli finansmana bağımlı kalacaksa yayım kuruluşu, kooperatif, sigorta, girdi tedarikçisi ve alıcı arasında kalıcı gelir modeli kurulmalıdır. Üreticiden ücret alınacaksa sağlanan ekonomik değer açıkça gösterilmelidir.
Ben bütçeyi dört ayrı kalemde görmek isterim: veri-model, dağıtım, saha desteği ve uygulama sermayesi. Bu ayrım yapılırsa hangi darboğazın sonucu sınırladığı anlaşılır. Bazen daha iyi tahmine değil, zamanında krediye, tohuma veya sulama ekipmanına ihtiyaç vardır. Son kilometre finanse edilmeden en iyi model bile ekranda kalır.
Temel görüş
İklim hizmetinin teknik çıktısı ile üreticiye erişim ve uygulama sermayesi ayrılmazsa bütçe büyük, sahadaki ekonomik etki sınırlı kalabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye’de erken uyarı ve dijital danışmanlık yatırımları; kullanım, uygulama maliyeti ve net gelir göstergeleriyle birlikte finansal olarak izlenebilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
