TMO’nun 10 milyon tona yaklaşan alımı büyük bir piyasa göstergesi. Fakat çiftçi bilançosunda tonaj değil günler konuşur: biçerdöver ne zaman ödendi, ürün hangi gün teslim edildi, bedel ne zaman hesaba geçti, kredi ve girdi borcu hangi gün kapandı? Aynı satış fiyatına sahip iki işletmenin finansman sonucu yalnız bu takvim yüzünden farklı olabilir.
Toplam ödeme ile alacağım aynı veri değildir
Açıklanan 58 milyar lira, vadesi gelen ürünler için aktarılmış toplamı anlatıyor. Tek üreticinin teslim ettiği kalite sınıfı, kesintisi, nakliyesi ve ödeme tarihi bu toplamdan çıkarılamaz.
Bu yüzden işletme planında resmî toplamın yanına kendi teslim fişini, net kilogramı, fiyatı, beklenen ödeme gününü ve günlük finansman maliyetini koyarım. Makro veri yön verir; kasa planını işletme kaydı kurar.
Bekleme süresi görünmeyen maliyettir
Alım noktasına uzaklık, randevu yoğunluğu ve araç kuyruğu yalnız lojistik ayrıntı değildir. Ek sefer, yakıt, sürücü zamanı ve ürünün beklerken taşıdığı kalite riski net geliri azaltabilir.
Karşı görüş, güçlü kamu alımının bu ayrıntıları ikincil hale getirdiğidir. Oysa piyasa güvencesi ile işletme sermayesi aynı şey değildir. Alıcının varlığı fiyat belirsizliğini azaltabilir; ödeme öncesindeki nakit açığını kendiliğinden finanse etmez.
Üç tarihli basit tablo
Her teslim için hasat giderinin ödendiği günü, ürün bedelinin beklenen ve gerçekleşen tarihini yazarım. Aradaki gün sayısını kısa vadeli finansman maliyetiyle çarpar, alternatif alıcının peşin veya vadeli teklifini aynı zeminde karşılaştırırım.
Tonaj piyasanın büyüklüğüdür; marj ise ürünün tarladan hesaba kadar taşıdığı bütün maliyetlerin sonucudur. Üreticiyi koruyan okuma, büyük sayıyı küçük işletmenin takvimine çevirebilmektir.
Temel görüş
Alım fiyatı kadar ödeme ve teslim takvimi de borçlanma ihtiyacını ve gerçek üretici marjını belirler.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Hububat üreticileri, kooperatifler ve finans kuruluşları sezon değerlendirmesinde tonajın yanında gün bazlı nakit çevrimini izleyebilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
