Bir göstergenin ortalaması iyileştiğinde rahatlamak isteriz. Fakat gıda güvenliğinde ortalama, kimin geride kaldığını söylemez. SOFI 2026 küresel açlığın üçüncü yıl gerilediğini gösterirken Afrika, kırsal alanlar ve kadınlar açısından eşitsizliğin sürdüğünü de kayda geçiriyor. Başarıyı yalnız genel oranla ölçmek bu ikinci gerçeği örtebilir.
Dağılımı görmeden sürdürülebilirlik ölçülmez
Raporda 2025 küresel açlık oranı yüzde 7,8’e geriliyor; buna karşılık Afrika nüfusunun yüzde 56,6’sı orta veya şiddetli gıda güvencesizliği yaşıyor. Aynı küresel tabloda kırsal alanların kentlerden, kadınların erkeklerden daha yüksek risk taşıdığı belirtiliyor.
Bu nedenle dashboard’a tek sonuç değil, bölge, gelir, cinsiyet ve yerleşim türüne göre ayrıştırılmış göstergeler gerekir. Aksi halde iyi performanslı büyük grup, küçük fakat ağır risk taşıyan grubu ortalamada görünmez kılar.
Üretim artışı erişim garantisi değildir
Daha fazla gıda üretmek önemlidir; fakat gelir, fiyat, ulaşım, depolama ve beslenme bilgisi erişimi belirler. Yeterli kaloriye ulaşmak da çeşitli ve sağlıklı diyete ulaşmakla aynı değildir.
Karşı görüş, çok parçalı göstergelerin karar almayı zorlaştıracağıdır. Doğru tasarlanmayan gösterge seti gerçekten karmaşa yaratır. Çözüm tek ortalamaya dönmek değil; birkaç kritik eşitsizlik göstergesini karar eşiğine bağlamaktır.
Türkiye için doğru soru: kim, nerede, neye erişemiyor?
SOFI küresel karşılaştırma sunar; Türkiye’nin mevcut durumunu doğrudan açıklamaz. Ulusal ve yerel verilerle hane bütçesi, sağlıklı diyet maliyeti, kırsal hizmet erişimi ve çocuk beslenmesi birlikte izlenmelidir.
Ben sürdürülebilir gıda politikasının başarı cümlesini ‘ortalama düştü’ diye değil, ‘en kırılgan grubun açığı ölçülebilir biçimde kapandı’ diye kurması gerektiğini düşünüyorum. Dağılım görünmeden adalet de dayanıklılık da görünmez.
Temel görüş
Tek ortalama, gıda güvencesizliğinin belirli bölgelerde ve gruplarda yoğunlaşmasını gizleyerek kaynak tahsisini yanlış yönlendirebilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye’de ulusal göstergelerin bölge, gelir, kır-kent ve hane özellikleriyle ayrıştırılması hedefli tarım ve sosyal politika tasarımını güçlendirebilir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
