European Forest Institute, 21 Eylül'de EUDR Uygulama Topluluğu'nun altı aylık teknik alışverişinden çıkan ortak uygulama güçlüklerini paylaştı. Benim tezim, izlenebilirlik bütçesinin uygulama aboneliği üzerinden değil, her ürün devrinde veri oluşturma, ayrıştırma, doğrulama ve hata düzeltme süresi üzerinden hesaplanması gerektiğidir.
Maliyet işlem noktasında doğar
Çiftçi, kooperatif, toplayıcı, nakliyeci, işleyici ve ihracatçı aynı lot hakkında farklı kayıt tutarsa eşleştirme işi son halkada birikir. Eksik coğrafi veri, birleşen partiler ve değişen ürün kodları insan emeği, bekleme ve yeniden doğrulama maliyeti yaratır.
EFI'nin topluluk çalışması; dört çekirdek grup toplantısı, hizmet sağlayıcılar ve sertifikasyon sistemleri üzerine iki özel tartışma ile başka teknik alışverişlerden gelen deneyimleri bir araya getirdi. Bu çıktı bir maliyet tarifesi sunmuyor; ancak sorunun tek yazılım seçimi olmadığını açıkça gösteriyor.
Ucuz lisans pahalı süreç olabilir
Bir aracın satın alma bedeli düşük olsa bile çevrimdışı çalışma, dil desteği, rol yetkisi, veri dışa aktarma ve hata düzeltme akışı zayıfsa operasyon maliyeti büyür. Üstelik fiziksel lot ayrımı yapılmıyorsa dijital kayıt tek başına güvenilir zincir oluşturmaz.
Karşı görüş, zorunluluk tarihine kadar temel bir çözümün yeterli olacağıdır. Geçici çözüm mantıklı olabilir; ancak veri yeniden kullanılabilir biçimde tutulmazsa sonraki geçişte aynı kayıtların ikinci kez toplanması gerekir. Bu da ertelenmiş maliyettir.
Yatırım hesabı
Pilot bütçe; cihaz ve lisansın yanında eğitim saati, veri temizliği, çift kayıt dönemi, lot ayrıştırma alanı, denetim örneklemi, bağlantı kesintisi ve destek maliyetini içermelidir. Başarı metriği yalnız kaydedilen işlem sayısı değil, ilk seferde eksiksiz geçen lot oranı ve düzeltme süresidir.
İzlenebilirlik yatırımı belge üretmekten çok, ürün ile verinin aynı hızda ve aynı kimlikle ilerlemesini sağlamaktır. Ekonomi, ekran sayısında değil, hatalı devrin azalmasında oluşur.
Temel görüş
Yazılım dışı işçilik ve ayrıştırma maliyeti görünmez bırakılırsa uyum projesi bütçe ve teslimat gecikmesi yaratabilir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye'den AB'ye kapsamdaki ürünleri gönderen işletmeler pilot maliyeti kooperatif, toplayıcı ve ihracatçıdaki gerçek işlem süreleriyle ölçmelidir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.