Türkiye’nin yeni doğa temelli tarım programında yaklaşık 5,2 milyon ton karbondioksit eşdeğeri azaltım veya tutma hedefi açıklanıyor. Bu büyüklük dikkat çekici; fakat hedefin güvenilirliği sayının büyüklüğünden değil, nasıl ölçüleceğinden gelir. Başlangıç durumu bilinmiyorsa uygulama sonrasındaki değişimi programa atfetmek mümkün değildir.
Referans senaryo ilk yatırım olmalı
Toprak karbonu, mera örtüsü ve üretim kaynaklı emisyonlar mevsim, toprak tipi ve işletme pratiğine göre değişir. Pilot başlamadan örnekleme tasarımı, laboratuvar yöntemi, tekrar sıklığı ve kontrol alanı belirlenmeli. Sonradan seçilen başlangıç değeri, istemeden de olsa sonucu olduğundan güçlü gösterebilir.
Karşı görüş, ayrıntılı ölçümün saha bütçesini tüketebileceğidir. Bu nedenle her parselde aynı yoğunluk gerekmez. Risk ve değişkenliğe göre tabakalı örnekleme yapılabilir; uzaktan algılama, saha numunesinin yerine değil onu yönlendiren araç olarak kullanılabilir.
Kalıcılık ve çiftçi maliyeti aynı raporda
Bir uygulama iki yıl karbon tutup üçüncü yıl terk edilirse uzun vadeli etki sınırlı kalabilir. Kuraklık, yangın, arazi kullanım değişikliği ve çiftçinin uygulamadan vazgeçmesi için risk payı düşünülmeli. Emisyon azaltımı ile tutulan karbon da ayrı raporlanmalı; aynı sayı içinde eritilmemeli.
Ben çevresel sonuçla çiftçinin ekonomik sonucunun aynı tabloda görülmesini savunuyorum. Uygulama işçilik, yem veya verim maliyeti yaratıyorsa teşvik tasarımı bunu dikkate almalı. Doğa temelli yaklaşım ancak üretici için sürdürülebilir olduğunda ekosistem için kalıcı olabilir. Şeffaf ölçüm hedefi küçültmez; güvenilir hale getirir.
Temel görüş
Karbon hedefi referans senaryo, belirsizlik ve kalıcılık açıklanmadan yatırım, politika veya çevresel başarı ölçütü olarak güvenilir değildir.
Türkiye için ne ifade ediyor?
Türkiye’de doğa temelli tarım programı çevresel göstergeyi çiftçi maliyeti ve uygulamanın devamlılığıyla birlikte raporlarsa ölçekleme kararları güçlenir.
Başvuru kaynakları
Yazıdaki olgusal çerçeve aşağıdaki kaynaklarla desteklendi; yorumlar köşe yazarına aittir.
